Trước khi chia tay Etihad, Pep Guardiola đã có 10 năm định hình Man City bằng thứ bóng đá kiểm soát, pressing và định hướng vị trí. Ông cũng biến đội bóng thành Manchester thành một trong những thế lực đáng sợ nhất châu Âu. Đó là một di sản khổng lồ, mà tiếp nối di sản ấy thế nào là vấn đề cực kỳ được quan tâm.

Việc Enzo Maresca, một “học trò cũ” của Pep, được bổ nhiệm dễ tạo cảm giác rằng Man City chỉ đang tiếp tục con đường cũ. Song thực tế phức tạp hơn nhiều. Đúng là Maresca chịu ảnh hưởng rõ rệt từ Guardiola, nhưng những trận giao hữu trước mùa giải cho thấy ông không sao chép một cách cơ học, mà đang cố gắng gò đội bóng vào những ý tưởng của riêng mình.

Kế thừa triết lý, không sao chép hệ thống

Muốn hiểu Man City của Maresca, trước tiên phải hiểu Man City của Guardiola.

Có một quan niệm khá phổ biến rằng Guardiola trung thành tuyệt đối với một hệ thống chiến thuật cố định. Thực tế không phải vậy. Trong suốt sự nghiệp, Guardiola thường xuyên thay đổi sơ đồ, cách bố trí cầu thủ và cấu trúc đội hình. Ông chỉ giữ nguyên những nguyên tắc.

Đó là kiểm soát bóng càng nhiều càng tốt, đưa bóng càng xa khung thành đội nhà và càng gần khung thành đối phương càng tốt. Đó còn là bóng đá (định hướng) vị trí (positional football), một hệ triết lý phức tạp, nhưng có thể hiểu nôm na rằng trong triết lý này, vị trí của mỗi cầu thủ luôn được tính toán kỹ lưỡng để tạo lợi thế cho cả đội.

Nhận định bóng đá Arsenal vs Man City, 21h00 ngày 16/8

Hay hiểu theo cách giải thích của Domenec Torrent, một trợ lý lâu năm của Guardiola, thì bóng đá (định hướng) vị trí là “cách bạn chọn vị trí so với những người khác trên sân khi có bóng, và bạn nên ở đâu để có thể tiếp tục pressing khi mất bóng”.

Đằng sau đó còn có một nguyên tắc quan trọng khác: “rest defence”, tức cấu trúc phòng ngự được duy trì ngay cả khi đội đang tấn công. Khi các cầu thủ phía trên dâng cao, luôn phải có đủ người phía sau bóng để sẵn sàng đánh chặn, ngăn đối phương phản công trong những tình huống chuyển trạng thái.

Man City của Maresca cũng đang đi theo những nguyên tắc ấy. Ở trận đấu đầu tiên với Inter Milan, đội kiểm soát tới 64% thời lượng bóng lăn. Các cầu thủ không di chuyển tự do mà giữ những vị trí tương đối rõ ràng trong cấu trúc tấn công.

Quan trọng hơn, City thường duy trì 4 hoặc 5 cầu thủ phía sau bóng, gồm ba hậu vệ và những tiền vệ trụ, để đảm bảo khả năng chống phản công.

Nhưng nếu triết lý có nhiều điểm tương đồng, cách Maresca tổ chức Man City lại đang có những khác biệt đáng chú ý.

3-2-2-3: bộ khung mới của Man City

Khi có bóng, Man City của Maresca thường chuyển sang sơ đồ 3-2-2-3.

Ba hậu vệ tạo thành tuyến đầu tiên trong quá trình triển khai bóng. Họ vừa có nhiệm vụ luân chuyển bóng, vừa đảm bảo khả năng bao phủ chiều rộng sân khi đội mất bóng.

• Siêu máy tính dự đoán tỷ số Arsenal vs Man City tại Siêu cúp Anh

Phía trước họ là hai tiền vệ có nhiệm vụ đưa bóng lên, bảo vệ hàng thủ và lập tức gây áp lực nếu City đánh mất quyền kiểm soát.

Trong cặp tiền vệ này, Maresca cho phép một người có thể dâng cao tham gia tấn công. Ở những trận giao hữu gần đây, Tijjani Reijnders thường đảm nhận vai trò đó, trong khi Mateo Kovacic giữ vị trí thấp hơn để cân bằng đội hình.

Cấu trúc này từng được nhìn thấy khá rõ trong trận gặp K-League All Stars, khi Rico Lewis bó vào trung lộ từ vị trí hậu vệ phải để giúp Man City chuyển từ hàng thủ bốn người sang cấu trúc 3-2-2-3 khi tấn công.

Đây là một hệ thống có tính kỷ luật vị trí cao. Nhưng điểm đặc biệt nhất không nằm ở ba hậu vệ hay hai tiền vệ phía dưới. Mà ở hai cầu thủ chạy cánh.

Maresca muốn đưa đôi cánh trở lại biên

Nếu phải chỉ ra điểm nổi bật nhất trong cách chơi của Man City của Maresca ở giai đoạn tiền mùa giải, thì đó chắc chắn là yêu cầu dành cho các cầu thủ chạy cánh: đứng cao và đứng rộng.

Không như trước đây, họ không được khuyến khích liên tục bó vào trung lộ. Thay vào đó, họ phải kiên nhẫn giữ vị trí ở biên, chờ thời điểm nhận bóng và đối đầu trực tiếp với hậu vệ đối phương.

Nico Gonzalez đã xác nhận ý tưởng này sau trận đấu căng thẳng trong thời tiết nóng với K-League All Stars. “Tôi nghĩ ý tưởng rất rõ ràng. Chúng tôi cố gắng đưa bóng tới các cầu thủ chạy cánh. Chúng tôi có rất nhiều cầu thủ chất lượng ở vị trí này,” tiền vệ người Tây Ban Nha chia sẻ.

Cách tiếp cận ấy thực ra không xa lạ với Man City. Nó gợi nhớ Guardiola của những mùa đầu tiên tại Etihad, đặc biệt là thời kỳ Raheem Sterling và Leroy Sane thường xuyên xuất phát rất rộng.

Dù vậy, trong mùa giải cuối cùng của Guardiola, các cầu thủ chạy cánh thường xuyên chơi bó vào trong hơn. Guardiola từng giải thích rằng đó là hệ quả của chất lượng nhân sự ông sở hữu.

Nhưng Maresca đang đưa Man City trở lại với một ý tưởng cũ.

Trong cuốn The Pep Revolution, nhà báo Marti Perarnau từng thuật lại cách Guardiola giải thích với các cầu thủ chạy cánh về nhiệm vụ của họ. “Thử thách đầu tiên của tôi là thuyết phục họ. Cứ đứng ở đó, bên cánh, giữ chiều rộng. Hãy kiên nhẫn, và cơ hội của bạn sẽ đến.”

Logic phía sau rất đơn giản. Nếu một cầu thủ chạy cánh nhận bóng ở vị trí rộng, anh ta thường chỉ phải vượt qua một hậu vệ để tiến vào khu vực nguy hiểm. Nếu tự bó vào trung lộ, số lượng cầu thủ phải vượt qua có thể tăng lên đáng kể.

Guardiola từng nói với các cầu thủ chạy cánh rằng nếu đứng rộng, họ có thể chỉ phải vượt qua một đối thủ, thậm chí đôi lúc không có ai trước mặt. Nhưng nếu di chuyển vào trung lộ, họ có thể phải vượt qua tới bốn người.

Đó chính xác là thứ đang được Maresca tái hiện. Và Semenyo là hình ảnh tiêu biểu.

Trong giai đoạn tiền mùa giải, Antoine Semenyo nổi lên như một trong những cầu thủ gây ấn tượng mạnh nhất của Man City. Được bố trí rộng bên cánh, Semenyo thường nhận bóng trong trạng thái có thời gian và khoảng trống để đối đầu với hậu vệ biên. Khi vượt qua đối thủ hoặc tiến gần vòng cấm, phương án tiếp theo thường rất rõ ràng: căng ngang ngược trở lại cho đồng đội băng vào dứt điểm.

Điều đáng chú ý là hệ thống của Maresca đang giúp những tình huống như vậy trở nên có tính lặp lại. Các cầu thủ phía sau không nhất thiết phải tìm kiếm những phương án quá phức tạp. Họ chỉ cần đưa bóng tới cầu thủ chạy cánh đang có lợi thế. Đó là cách họ đơn giản hóa nhiệm vụ tấn công.

Trung lộ không bị bỏ quên

Tuy nhiên, Maresca không xây dựng Man City theo hướng hiện tại chỉ để tấn công ở hai biên, kiểu những đội bóng Anh truyền thống. Ngược lại, việc kéo đối phương ra biên chính là cách mở ra không gian ở trung lộ.

Khi một đội bóng phải sử dụng hai cầu thủ để ngăn chặn Semenyo (hoặc Savinho) trong các tình huống ở biên, khoảng trống ở trung tâm sẽ xuất hiện. Đó là lúc những cầu thủ có khả năng xử lý bóng trong không gian hẹp xuất sắc như Phil Foden hay Rayan Cherki có thể phát huy giá trị.

Ngoài ra, Maresca cũng đang sử dụng Josko Gvardiol theo cách đặc biệt. Từ vị trí hậu vệ trái, Gvardiol có thể bó vào một vị trí cao hơn ở trung lộ khi City kiểm soát bóng, góp phần hình thành một cấu trúc hình hộp ở khu vực giữa sân.

Gvardiol và Nico O'Reilly đều đã cho thấy khả năng hoán đổi thoải mái từ vị trí hậu vệ tiến vào khu vực cuối sân rồi trực tiếp tạo ra cơ hội hoặc ghi bàn.

Đây nhiều khả năng sẽ là một mô-típ đáng chú ý của Man City mùa này: cầu thủ chạy cánh kéo giãn đội hình đối phương, trong khi các hậu vệ bó vào và những cầu thủ tấn công khai thác khoảng trống ở trung tâm.

Phòng ngự là sự khác biệt lớn

Nếu sự tương đồng với Guardiola khá rõ khi Man City có bóng, thì khi không có bóng, Maresca đang tạo ra sự khác biệt lớn hơn.

Trong thời gian dẫn dắt Chelsea, Maresca thường sử dụng pressing 1 đối 1 ở những khu vực gần khung thành đối phương. Nhưng những gì xuất hiện trong giai đoạn tiền mùa giải tại Man City cho thấy ông đang hướng tới một hệ thống phòng ngự mang tính khu vực hơn.

City thường bắt đầu với cấu trúc 4-2-4, trong đó bốn cầu thủ phía trên giữ vị trí theo khu vực trước khi một người kích hoạt pressing vào thời điểm phù hợp.

Lý do là Maresca nhận thấy bóng đá hiện đại đang thay đổi. Ông từng nói: “Thông thường, đội phòng ngự sẽ tìm ra giải pháp bằng cách đá một đối một. Bây giờ những đội cố gắng triển khai bóng cũng đang tìm ra giải pháp để chống lại pressing một đối một. Tôi không biết khi nào, nhưng sẽ có một sự thay đổi.”

Những thử nghiệm tại Man City dường như chính là một phần trong sự thay đổi đó. Maresca không muốn đội bóng đơn giản lao vào pressing một đối một trong mọi tình huống. Ông muốn các cầu thủ duy trì cấu trúc, sau đó mới quyết định thời điểm gây áp lực.

Tuy nhiên, đây cũng là phần chưa hoàn thiện nhất trong hệ thống của Maresca.

Trong một số trận tiền mùa giải, các cầu thủ Man City phải di chuyển quãng đường rất lớn để kích hoạt hoặc duy trì pressing. Những khoảng trống vì thế xuất hiện ở khu vực giữa sân hoặc phía sau các hậu vệ biên.

Vấn đề này không quá bất thường với một hệ thống mới. Khi các cầu thủ chưa hoàn toàn hiểu nhau, chỉ cần một người pressing sai thời điểm là toàn bộ cấu trúc có thể bị kéo giãn.

Maresca sẽ cần thời gian để các cầu thủ hiểu chính xác khi nào phải giữ vị trí, khi nào phải lao lên và ai là người chịu trách nhiệm cho khoảng trống phía sau.

Đây cũng là vấn đề Guardiola từng phải liên tục điều chỉnh ở mùa giải trước. Chính Guardiola đã gặp khó khăn trong việc tìm ra một hệ thống phòng ngự mà ông hoàn toàn hài lòng.

Tóm lại, Maresca không cố gắng xóa bỏ hoàn toàn di sản của Guardiola. Ngược lại, ông đang áp dụng lại những ý tưởng, những nguyên tắc cốt lõi mà đội bóng đã theo đuổi trong một thập kỷ qua với Guardiola, rồi sắp xếp chúng theo cách của riêng mình.

Hiệu quả đến đâu, tất nhiên, chỉ có thời gian mới có thể trả lời được…