Trong trận giao hữu của Real Madrid với Fiorentina, HLV Jose Mourinho khiến nhiều người bất ngờ khi sử dụng Trent Alexander-Arnold theo một cách rất khác. Khi Real Madrid cầm bóng, tuyển thủ Anh thường bó vào trung lộ, lúc thì đá như trung vệ lệch, lúc lại đảm nhận vai trò của một tiền vệ tổ chức. Nhưng khi mất bóng, anh lập tức trở về vị trí hậu vệ biên quen thuộc để tham gia phòng ngự.

Đó không phải là một thử nghiệm ngẫu hứng của Mourinho. Nó phản ánh xu hướng đã và đang làm thay đổi hoàn toàn vị trí hậu vệ biên trong bóng đá hiện đại.

Ngày nay, rất hiếm đội bóng còn yêu cầu hậu vệ biên chỉ biết bám biên và tạt bóng. Họ phải tham gia xây dựng lối chơi từ tuyến dưới, gây áp lực ngay khi đối phương triển khai bóng, bó vào trung lộ như một tiền vệ khi cần và vẫn phải đảm bảo nhiệm vụ phòng ngự ở hành lang cánh. Một vị trí, song gánh trên vai nhiều công việc hơn bao giờ hết.

Hậu vệ biên giờ phải biết làm mọi thứ

Trong nhiều năm, nhiệm vụ của hậu vệ biên khá đơn giản. Họ tạo chiều rộng cho đội bóng, dâng cao hỗ trợ tấn công rồi thực hiện những quả tạt hướng vào vòng cấm. Nhưng cùng với sự phát triển của các hệ thống chiến thuật, đặc biệt là sơ đồ ba trung vệ và xu hướng kiểm soát bóng, vai trò ấy đã thay đổi gần như hoàn toàn.

Các đội bóng hiện đại đòi hỏi hậu vệ biên phải biết khi nào cần dâng cao như một cầu thủ chạy cánh, khi nào bó vào giữa sân để tạo thêm một tiền vệ và khi nào lùi sâu hình thành hàng thủ năm người. Điều đó khiến vị trí này trở thành một trong những mắt xích quan trọng nhất trong việc duy trì sự cân bằng giữa tấn công và phòng ngự.

Hậu vệ của Leverkusen, Arthur Augusto, cho rằng điều khó nhất không còn nằm ở kỹ thuật hay thể lực mà là khả năng đọc trận đấu. Theo anh, cầu thủ chạy biên bây giờ phải hiểu từng tình huống để quyết định nên bứt tốc vào khoảng trống, lùi về hỗ trợ phòng ngự hay di chuyển vào trung lộ tạo thêm phương án phối hợp. Chính khả năng đưa ra quyết định trong tích tắc mới tạo nên sự khác biệt giữa những hậu vệ biên hàng đầu.

Việc Arthur có thể chơi ở cả hai cánh, thậm chí đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau trong cùng một trận đấu, phản ánh rõ yêu cầu mới mà bóng đá hiện đại đặt ra. Một hậu vệ biên giỏi không còn được đánh giá bằng số pha leo biên hay những quả tạt chính xác, mà bằng mức độ ảnh hưởng lên toàn bộ hệ thống chiến thuật.

Khả năng thích nghi mới quyết định giá trị

Luis Henrique là ví dụ điển hình cho sự chuyển mình của vị trí này.

Trưởng thành như một cầu thủ chạy cánh tại Botafogo, anh buộc phải mở rộng bộ kỹ năng sau khi sang châu Âu thi đấu. Trong màu áo Inter Milan, Henrique vừa tham gia xây dựng lối chơi như một tiền vệ, vừa phải lùi sâu hỗ trợ phòng ngự ngay sau khi đội nhà mất bóng.

Theo cầu thủ người Brazil, một cầu thủ chạy biên hiện đại phải sẵn sàng đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau chỉ trong vài phút. Có thời điểm phải tấn công như một tiền đạo cánh, nhưng ngay sau đó lại trở thành hậu vệ để bảo vệ khoảng trống phía sau. Chính quá trình thích nghi ấy giúp anh trở thành một cầu thủ toàn diện hơn.

Các HLV hiện đại cũng ngày càng coi sự đa năng là tiêu chí quan trọng khi lựa chọn nhân sự. Roger Machado, HLV đồng thời là giảng viên của Học viện CBF, cho rằng hậu vệ biên bây giờ có thể tham gia vào mọi giai đoạn của trận đấu, từ triển khai bóng cùng thủ môn, phối hợp với các tiền vệ ở trung lộ cho đến xuất hiện trong vòng cấm như một tiền đạo.

Ông nói: "Bóng đá hiện đại đòi hỏi cầu thủ chạy biên phải tham gia vào mọi giai đoạn của trận đấu. Họ có thể là người bắt đầu quá trình triển khai bóng từ tuyến dưới, phối hợp với hàng tiền vệ để kiểm soát thế trận rồi tiếp tục xuất hiện ở khu vực cuối sân nhằm hỗ trợ ghi bàn. Đây là một trong những vị trí phức tạp nhất, bởi ngoài nền tảng thể lực dồi dào còn cần tư duy chiến thuật, khả năng đọc không gian và đưa ra quyết định cực nhanh".

Điều ấy đồng nghĩa với việc họ không chỉ cần nền tảng thể lực để liên tục lên công về thủ, mà còn phải sở hữu tư duy chiến thuật sắc bén, khả năng đọc không gian lẫn đưa ra quyết định trong thời gian rất ngắn. Đây là những phẩm chất ngày càng được các HLV đánh giá cao hơn cả tốc độ hay kỹ thuật cá nhân.

Sự thay đổi đó cho thấy bóng đá hiện đại không còn chấp nhận những cầu thủ chỉ giỏi một nhiệm vụ duy nhất. Một hậu vệ biên muốn tồn tại phải biết thích nghi với mọi hệ thống và mọi hoàn cảnh trên sân.

Alexander-Arnold chỉ là ví dụ mới nhất của xu hướng ấy. Mourinho không biến anh thành trung vệ hay tiền vệ. Ông đơn giản chỉ tận dụng tối đa bộ kỹ năng mà một hậu vệ biên hiện đại bắt buộc phải sở hữu.

Có thời, người ta đánh giá hậu vệ biên bằng số lần tạt bóng thành công. Ngày nay, tiêu chuẩn ấy đã thay đổi hoàn toàn. Họ phải biết phòng ngự như một hậu vệ, điều phối bóng như một tiền vệ và tấn công như một cầu thủ chạy cánh. Trong cuộc cách mạng chiến thuật của bóng đá hiện đại, có lẽ không vị trí nào phải thay đổi nhiều hơn các hậu vệ biên.